AI op kantoor en het beroepsgeheim
De dekenen kijken bij kantooronderzoeken naar AI-gebruik, met de NOvA-aanbevelingen als maatstaf. Wat er op tafel komt en hoe je het aantoonbaar regelt.
Luis Gravestein, Oprichter · , bijgewerkt · 5 min
Op 13 januari 2026 maakte het College van Toezicht van de Nederlandse orde van advocaten bekend dat de dekenen dit jaar bij kantooronderzoeken uitdrukkelijk kijken naar het gebruik van AI. Maatstaf zijn de aanbevelingen AI in de advocatuur die de NOvA in december 2025 publiceerde. Die aanbevelingen zijn geen verordening, maar wie een kantooronderzoek krijgt, wordt er wel langs gelegd.
Het gaat daarbij niet om de vraag óf een kantoor AI gebruikt, maar hoe. Vier punten komen terug: welke gegevens er in een tool terechtkomen, wie de uitkomst controleert, wat de cliënt weet, en hoe de tool technisch en organisatorisch is beveiligd. Voor elk van die vier geldt hetzelfde: wat niet is vastgelegd, is bij een onderzoek lastig aan te tonen.
Het beroepsgeheim is de eerste toets
De advocaat is op grond van artikel 11a Advocatenwet tot geheimhouding verplicht, en vertrouwelijkheid is een van de kernwaarden uit artikel 10a. Een prompt met dossierinhoud is een verstrekking aan de partij die het model draait. De NOvA is daar duidelijk over: geen vertrouwelijke gegevens in publieke AI-modellen. En hoe minder je voor een tool betaalt, hoe groter de kans dat je gegevens worden gebruikt.
Een betaalde zakelijke licentie lost dat niet vanzelf op. Het antwoord staat in de voorwaarden en niet in de interface: of prompts en bestanden worden gebruikt om modellen te trainen, hoe lang ze worden bewaard, of medewerkers van de leverancier kunnen meelezen, en waar de verwerking plaatsvindt. Staat de server buiten de EER, dan is hoofdstuk V AVG aan de orde. Leg de antwoorden per tool schriftelijk vast.
Wat je moet kunnen laten zien
- Een kantoorbreed AI-beleid: welke tools zijn toegestaan, voor welk werk, en welke niet.
- Per tool de voorwaarden, de verwerkersovereenkomst en waar nodig een DPIA, met de antwoorden op de vragen hierboven.
- Hoe dossiergegevens worden geminimaliseerd of geanonimiseerd voordat ze een tool in gaan, en wie dat controleert.
- Hoe de uitkomst wordt gecontroleerd: wie citaten, vindplaatsen en feiten naloopt voordat een stuk de deur uitgaat.
- Wat cliënten weten over het AI-gebruik, en waar hun toestemming is vastgelegd als die nodig is.
- Wie toezicht houdt op medewerkers en leveranciers, en welke opleiding medewerkers over AI hebben gehad.
Verzonnen jurisprudentie is een controleprobleem
Een taalmodel dat een vindplaats noemt, heeft die niet opgezocht maar voorspeld. Meestal klopt hij, soms bestaat hij niet, en de verzonnen variant ziet er precies zo uit als de echte. De rechtbank Rotterdam heeft in 2025 een advocaat aangesproken die jurisprudentie aanvoerde die niet bleek te bestaan, en het bleef niet bij die ene zaak. De NOvA vraagt citaten, jurisprudentie en feiten altijd handmatig te controleren vóór gebruik.
Maak die controle aantoonbaar in plaats van vanzelfsprekend. Laat een tool alleen beweringen opleveren met bron en vindplaats, zodat de controle een klik is en geen zoektocht. Leg per stuk vast wie de bronnen heeft nagelopen. En maak onderscheid tussen werk waarin een fout zwaar weegt, zoals een processtuk of een advies, en werk waarin dat minder uitmaakt, zoals een eerste samenvatting voor intern gebruik.
En het notariaat?
Voor de notaris geldt hetzelfde, met een eigen kader. De geheimhoudingsplicht staat in artikel 22 van de Wet op het notarisambt en ziet op alles waarvan de notaris in de uitoefening van het ambt kennis neemt. Een prompt met de inhoud van een akte of dossier is ook hier een verstrekking aan de partij die het model draait.
De KNB publiceerde in 2025 een AI-afwegingskader voor het notariaat, met in een tweede deel uitgewerkte voorbeelden over de bescherming en geheimhouding van gegevens. Het kader maakt onderscheid tussen taken binnen een zaak, waarbij vertrouwelijke cliëntgegevens in een AI-systeem terechtkomen, en taken daarbuiten. Bij het verschijnen stelde de KNB vast dat er nog geen AI-systemen bekend waren die het vertrouwelijke werk van de notaris met voldoende waarborgen ondersteunen.
De vier punten hierboven gelden op een notariskantoor dus net zo. Waar een advocaat zich verantwoordt met de NOvA-aanbevelingen in de hand, toetst de notaris aan het afwegingskader van de KNB. En voor de diensten die onder de Wwft vallen, gelden die verplichtingen voor beide beroepen.
Wat we afraden
Een verbod op alle AI, op papier. Medewerkers gebruiken dan hun eigen account op hun eigen telefoon, en niemand weet nog welke dossierinhoud waar staat. Een beleid met een toegestane tool is beter te handhaven dan een verbod zonder alternatief.
Afgeraden ook: vertrouwen op de marketing van een juridische AI-tool. De NOvA zegt het zelf: lees de privacyvoorwaarden, niet de veelgestelde vragen. Kijk naast training en bewaring naar data-eigendom, aansprakelijkheid, exitmogelijkheden en wat er met je gegevens gebeurt als je opzegt. Een tool waar je niet meer uit kunt, wordt op termijn een dossierprobleem.
Hoe wij het bouwen
In wat wij voor juridische teams bouwen, blijft dossierinhoud binnen het eigen domein of gaat alleen langs een aanbieder die contractueel aan dezelfde geheimhouding is gebonden. Elke bewering komt met bron en vindplaats, elk stuk dat naar buiten gaat heeft een vastgelegde controle door een jurist, en het systeem logt welke gegevens naar welk model zijn gegaan. Dan is de vraag van de deken geen reconstructie maar een export.
Wat je nu kunt doen: vraag op kantoor na welke AI-tools er de afgelopen maand zijn gebruikt, ook de gratis tools en de privéaccounts, en voor welk werk. Zet per tool de vier punten ernaast: welke gegevens erin gaan, wie de uitkomst controleert, wat de cliënt weet, en wat de voorwaarden zeggen over training, bewaring en locatie. Waar een vakje leeg blijft, begint je AI-beleid. Tel ook hoeveel tijd een bronnencontrole nu per stuk kost; dat is het getal waaraan je een tool met vindplaatsen later afmeet.